مدت زیادى از پاگرفتن پرداخت‌هاى الکترونیکى و انتقال وجه الکترونیکى نمى‌گذرد که رشد دور از انتظار آن کارشناسان بانکى را به تحلیل جدى این پدیده و نگارش مقاله‌هاى آگاه‌کننده و هشداردهنده به صاحبان مؤسسات مالى واداشته است. شروع این پدیده را مى‌توان بکارگیرى پیام‌هاى SWIFT براى انتقال وجوه تجارى و مالى و سپس پرداخت دانست.

با ورود اینترنت به زندگى خصوصى افراد، مؤسسات ارائه‌دهنده کالا و خدمات فروش موقعیت را براى عرضه محصولات خود مناسب دیدند. مؤسسات کارت اعتباری، بازاریابى وسیعى را در ارائه خدمات پرداخت ازطریق شماره کارت اعتبارى درمیان مشتریان خود انجام‌داده و براى مدتى کارت اعتبارى وسیله پرداخت بى‌رقیبى در بازار الکترونیکى محسوب مى‌شد. مؤسسات مالى و ازجمله بانک‌هاى معتبر دنیا تا مدت‌ها بازار الکترونیکى و بکارگیرى فن‌آورى مربوط به آن‌را با شک و احتیاط نگریستند و حتى درمقاطع بحران مالى آن‌را یک کالاى لوکس درکنار فعالیت‌هاى تبلیغى تلقى کردند که به‌آسانى مى‌توان از آن چشم پوشید. از این خوان گسترده، موسسات نوپاى فعال و جوان بهره گرفتند. آنها نگران مقررات جاافتاده و گردش سنتى اسناد نیستند. خدمات انتقال وجوه را با صرف کمترین انرژى از مشترى براى وى انجام مى‌دهند و پیام‌هاى متقاعدکننده برروى آدرس الکترونیکى وى را ارسال مى‌کنند.

به‌ این ترتیب با انجام پرداخت‌هاى مشتریان توسط e-mail شرکت PayPal ظرف کمتر از هشت‌ماه مشتریان خود را از صفر به ۲/۵ میلیون مشترى مى‌رساند. شرکت دیگرى به‌نام PayMyBills که خدمات پرداخت قبوض را ازطریق حساب جارى اشخاص انجام مى‌دهد، ادعاى افزایش مشتریانش را با نرخ ۵۰% در ماه دارد و ظرف چهارماه ۵/۱ میلیون مشترى را جذب نموده است.

در این شرایط است که بانک‌ها و مؤسسات جاافتاده مالى دیگر نمى‌توانند تماشاگر باشند و شاهد ازدست دادن مشتریان و فعالیت‌هاى اقتصادى خود شوند. در حال حاضر مشتریانى که به این ترتیب به ارائه‌دهندگان خدمات الکترونیکى بانکى متوسل مى‌شوند به کمتر از ۱% تخمین زده مى‌شوند. ولى به دو دلیل این انتقال مشتریان براى بانک‌ها نگران‌کننده است، اولاً این دسته از مشتریان آنهایى هستند که بانک به‌صلاح خود نمى‌داند که آنها را ازدست بدهد. ثانیاً، بدون هیچ شبه‌اى روند فعالیت‌هاى بانکى شتاب گرفتن خدمات بانکى الکترونیکى را اثبات مى‌کند. لذا دیگر فن‌آورى نوین را نمى‌توان لوکس و کم‌استفاده دانست. بانک‌هاى بزرگ دنیا هم‌اکنون به‌دنبال واردشدن هرچه سریع‌تر در بازار تراکنش‌هاى الکترونیکى و ارائه خدمات بانکدارى الکترونیکى به مشتریان خود هستند.

آشنایى بانک‌هاى ایران با بانکدارى الکترونیکى

اگر بتوان SWIFT را طلیعه بانکدارى الکترونیکى دانست، در بانک‌هاى داخل ایران این پیش قراول باکندى مورد استقبال قرار گرفت. ولی مفاهیم ارتباط الکترونیکى و ارسال و دریافت پیام‌هاى مالى ازطریق بکارگیرى فن‌آورى رایانه‌اى و شبکه مخابراتى مطمئن، با رواج SWIFT جاى خود را در فعالیت‌هاى بانکى ایران بازنمود. با این وجود راه درازى درمقابل بانک‌هاى کشور براى واردشدن به این بازار جدید وجود داشت. ازجمله زیرساخت قدیمى بانک‌ها، عدم تغییر اساسى در روش بانکدارى براى سال‌ها؛ و مقررات محدودکننده، موانع بزرگى در مسیر حرکت بانک‌ها درجهت تحول و همگام شدن با بانکدارى نوین جهانى به‌شمار مى‌روند که باید توسط موج جدید بانکداران تحول‌گرا به‌کنار زده شوند.

موج همه‌گیر شبکه‌هاى اطلاع‌رسانى رایانه‌اى منتظر نمى‌ماند که جامعه بانکدارى در گوشه‌اى از دنیا، آمادگى لازم را پیدا نماید. هجوم نیاز مشتریان و فعالیت‌هاى تجارى الکترونیکى با روند فزاینده خود در پشت در بانک‌ها فشار خود را وارد مى‌کنند.

پاسخگویى به این نیازها با بافت سنتى بانک‌هاى کشور آسان نیست. ایجاد زمینه و دراختیار گرفتن فن‌آورى مناسب الزامى است. کندى و ندیده گرفتن این بازار، فضاى مناسبى براى شرکت‌ها و مؤسسات غیربانکى ایجاد مى‌کند تا با ارائه خدمات خود، درحد توان سهم بزرگى از فعالیت‌هاى مالى را از آن خود نمایند.

چنانکه اکنون کاربران شبکه اینترنت آغاز خدمات خرید مایحتاج را مستقیماً ازطریق حساب بانکى خود شاهد هستند و بزودى پرداخت قبوض برخى از سازمان‌هاى خدماتى مستقیماً ازطریق سایت آن سازمان‌ها و با مؤسسات هم‌پیمانشان امکان‌پذیر مى‌شود. همانطور که در کشورهاى غربى تجربه شده است، پس از دوره کوتاهى که صرف کسب اعتماد مشتریان مى‌گردد، سرعت رشد استفاده از این خدمات، ارائه دهندگان آن‌را دچار بهت و حیران خواهد نمود و قابل پیش‌بینى است که خدمات دیگر و مؤسسات بیشترى در فاصله کوتاهى سهم خود را از بازار جدید جویا شوند. 

 

 

به قلم:دکتر افشین قنبری و محمد بیات
تهیه شده در گروه فناوری | TFETIMES